دستورالعمل اجراي مانور زلزله و ايمني در مدارس كشور كه توسط جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران در بيست و دو ماده تهيه و براي روزنامه همشهري ارسال گرديده شده است جهت استفاده تمامي مدارس سراسر كشور امروز بر روي سايت رسمي جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران قرار گرفت . شما ميتوانيد با كليك نمودن بر كلمه ادامه متن در زير خبر اين دستورالعمل را مطالعه فرمائيد . اميد كه امسال مانور زلزله بتواند كاملتر از سالهاي گذشته برگزار گردد .
مهندس عليرضا سعيدي دبير جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران .
دستورالعمل اجراي مانور سراسري زلزله و ايمني مدارس
جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران
براي مانور زلزله در مدارس چگونه برنامه ريزي كنيم تا بهره وري اين مانور افزايش يابد ؟ يا حداقل به واقعيت نزديك تر شود ؟ بحران حادث شده براي يك مدرسه در زمان بروز حادثه زلزله يك بحران چند وجهي است كه متاسفانه در چند سال اخير در تمامي مانور هاي برگزار شده تنها به موضوع پناه گيري و خروج كودكان از كلاس هاي درس آن هم به صورت بسيار محدود شده پرداخته شده است . پناه گيري و خروج كودكان در زمان حادثه با آنكه بسيار مهم و حياتي است اما از ديد كل نگر اين كار يكي از اجزاء مهم عملكرد هاي لازم براي مهار بحران در پيش رو در زمان بروز زلزله ميباشد .
براي انكه بتوان بحران هاي پس از زلزله مدارس را تحليل و و مديريت نمود لازم است كه بحث مديرت بحران را به صورت جامع تري برنامه ريزي كرد تا بالاترين بهره را برد .
بحث ايمن سازي مدارس ، همكاري اوليا دانش آموزان در بحث تحليل نقاط خطر ساز و ايمن مدارس ، بحث همكاري همسايگان مدارس در بحث كمك به دانش آموزان ، جمع آوري و مستند سازي اطلاعات تخصصي در زمينه دانش آموزان و تبادل اين اطلاعات با مراكز انتظامي و امدادي ، آموزش اولياء دانش آموزان در زمينه آواربرداري و اسكان اضطراري ، آموزش دانش آموزان براي زنده ماندن در زير آوارو خروج از كلاسهاي تخريب شده و ... را ميتوان از موضوعات مهم در تحليل بحران در پيش روي مديران بحران باشد .
بررسي و اجراي اين همه موضوع طرح شده و برنامه نويسي براي برگزاري يك مانور واقعي شايد بيش از سه ماه وقت بگيرد اما اگر بتوان اين سرفصلها را بصورت برنامه ريزي شده و دقيق مانند يك دستورالعمل در اختيار تمامي مدارس قرار داد شايد بهترين روش منطقي براي به نتيجه رساندن اين مهم باشد . جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران به عنوان تنها تشكل غير دولتي (NGO) متخصص در زمينه زلزله و مديريت بحران امادگي خود را براي همكاري در اين زمينه اعلام داشته و با ارائه دستورالعملهاي زير براي برگزاري بهتر اين مانور پيش قدم ميگردد
مديران محترم، در مانور امسال چگونه برنامه ريزي نمائيم ؟
۱- مانور زلزله را تنها به كودكان دانش آموز مختص نكنيد ! مادران و پدران و همسايه ها و نيز نيروهاي امدادي و انتظامي را هم براي برگزاري به همكاري دعوت كنيد . پدران و مادران بايد با مهارتهايي در زمينه زنده يابي و آواربرداري مقدماتي آشنا باشند تا خداي نكرده با اشتباهي كوچك در بيرون كشيدن يك كودك از زير آوارموجب قطع نخاع او نگردند ! گروه هاي امدادي بايد از مدرسه نقشه به روز داشته باشند كه در آن نقشه نقاط خطر ساز همچون منابع نگهداري نفت و كپسولهاي گاز و نيز چاه هاي فاضلاب و نيز محل سالن هاي اجتماعات همچون نمازخانه و غذا خوري به دقت مشخص و راه هاي دسترسي به آنها به طور واضح علامت گذاري شده باشد . مراكز انتظامي مي بايد ليست كامل و دقيقي از دانش آموزان مدرسه به همراه عكس و مشخصات والدين و نيز حداقل يك نفر از وابستگان آنها كه در شهر ديگر زندگي مي كند ، داشته باشد كه در زمان حادثه بتوانند در صورت فوت پدر و مادر بچه را به بستگان مورد تائيد پدر و مادر تحويل دهد .
۲- براي قبل از مانور زلزله برنامه داشته باشيد ! نقاط امن را به كمك اولياء كودكاني كه مهندس عمران يا زلزله و يا تخصص ساختمان دارند مشخص كرده و با رنگ سبز براي نقاط ايمن و با رنگ قرمز نقاط خطر ساز را در تمامي نقاط مدرسه خصوصا در راهرو ها و حياط مدرسه علامت گذاري كنيد . كودكان به راحتي با رنگها ارتباط برقرا نموده و به سادگي پيام هاي اين خطوط را درك ميكنند .
3- چاه هاي فاضلابي كه در حياط مدرسه حفر شده اند يا در مسير حركت دانش آموزان براي خارج شدن از كلاسهاي درس تا حياط مدرسه قرار دارند با خطر فرو ريزش در زمان زلزله روبرو هستند اين نقاط بايد با دايره اي به مركز چاه و شعاع حداقل سه متر با رنگ قرمز مشخص گردد .
4- يكي از مكان هاي بسيار خطرناك چه در زمان زلزله و چه بعد از آن ، كنار ديوار هاي محوطه مدرسه مي باشد . ديوار مدارس در حين و يا بعد از زلزله ممكن است بطور يكپارچه به سمت داخل مدرسه فرو بريزند بنابراين ميبايست حداقل به اندازه ارتفاع اين ديوارها از دخل حياط مدرسه را با رنگ قرمز علامت گذاري نمود تا كودكان چه در حين زلزله و چه بعد از آن به كنار ديوارها پناه نبرند .
5- در راهرو ها به جز محلهايي كه كمد ها قرار دارند تمامي كنار ديوارها را مي توان به عنوان نقاط امن در نظر گرفت مگر آن كه در آن باز شويي همچون پنجره ايجاد شده باشد .
6- در راه پله ها به خاطر عدم هماهنگي سازه اجرا شده در اين بخش ، با كل ساختمان ، همواره ما شاهد حركتهاي پيش بيني نشده هستيم . بنابراين بهتر است كه براي راه پله ها تنها نوار باريكي ،كه محل اتصال پله به ديوار راهرو راه پله مي باشد را به عنوان نقاط امن به رنگ سبز رنگ آميزي نمائيد .
7- در كلاسهاي درس حداقل با رعايت فاصله يك و نيم متري از پنجره ها ، صندلي ها و نيمكت ها را چيده و اين فاصله را با رنگ قرمز علامت گذاري نمائيم . اين فاصله به جهت ايمن بودن كودكان از فرو ريختن شيشه بر روي انها علامت گذاري مي گردد . استفاده از شيشه هاي نشكن يا بهره بردن از پرده هاي ضخيم و يا چسباندن نوار چسب هاي شفاف به شيشه ها ، به فرو نريختن قطعات بزرگ شيشه بر سركودكان كمك بسياري ميكند .
8- لازمست در تمامي مدارس كشور پنجره هاي كلاسهاي طبقه اول تمامي كلاس ها فاقد حفاظ فلزي بوده تا امكان فرار از كلاس هاي درس در زمان حادثه ممكن باشد تا همچون حادثه دلخراش سوختن كودكان در آتش سوزي سال گذشته موجب محبوس شدن دانش آموزان در كلاسهاي درس در زمان حادثه نشويم .
9- مي بايد تمامي اجزاء غير سازه اي همچون كمدها ،كتابخانه ها، تابلو هاي عكس . تخته سياه و نيز مهتابي هاي موجود در هر كلاس به طور كامل و به دقت به سازه با بستهاي مناسب مهار گردد تا در زمان زلزله بر روي كودكان فرو نريزد . اغلب صدمات ناشي از زلزله در ساختمانهايي كه سازه هاي ايمن دارند از قرو ريختن همين اجزاء غير سازه اي ايجاد مي گردد .
10- مي بايد دوره هاي آموزش استفاده از كپسولهاي آتش نشاني بايد براي تك تك دانش آموزان مدارس برگزار شود و بچه ها از كلاس اول تا پايان دوره دبيرستان از نحوه استفاده مطلوب از كپسولهاي متناسب با سن خود آگاه باشدتا در زمان بروز اتش بتوانند از جان خود حفاظت كنند . از سوي ديگر بجز استفاده از كپسول اتش نشاني كودكان بايد بياموزند كه چگونه در زمان بروز حريق براي حفظ جان خود رفتار نمايند . مهارتهاي عبور از آتش ، عبور از دود ، خطارت دود گرفتگي و خفگي و نيز آشنايي با مسيرهاي امن خروج از خانه از جمله مهارتهاي مورد نياز كودكان در اين زمينه مي باشد .
11- در انتهاي هر كلاس درس يك كپسول آتش نشاني حداقل سه ليتري و حداكثر شش ليتري ( قابل حمل توسط دانش آموزان از دبستان تا دبيرستاني ) در ارتفاعي كه به آساني توسط دانش آموزان بتواند برداشته شود قرار داده شود . استفاده از اين كپسولهاي آتش نشاني بايد به دانش آموزان آموخته و توسط آنان در طي مانور در اطفاء حريق مورد استفاده قرار بگيرد .
12- براي بعد از زلزله نيز در مانور خود برنامه هاي واقعي در نظر بگيريد ، دانش آموزان بايد بياموزند كه پس از اتمام زلزله به سرعت و با آرامش بدون آنكه همديگر را زير دست پا له كنند و يا در چاله هاي ايجاد شده در مسير خروج از كلاس تا حياط مدرسه سقوط نموده و يا در تله هاي آتش گير بيافتند از درب كلاس خارج شده و به حياط مدرسه بروند و سپس در حياط مدرسه به طور منظم در صفهاي از قبل تمرين شده ايستاده تا آمار انها گرفته شود اين كار بسيار بهتر است توسط خود دانش آموزان انجام شده و در طي تمرينها، ملكه ذهن انها شود بطور كه بتوانند در كوتاه ترين زمان، افراد ناپديد شده را خود كودكان دانش اموز هر كلاس تعيين كنند تا گروه نجات بتواند براي نجات جانشان اقدام نمايد . در مقطع دبستان، استفاده نمودن از دانش آموزان كلاسهاي چهارم و پنجم دبستان جهت هدايت كودكان به حياط و گرفتن امار مفقودين ، براي تمامي كلاسهاي پائين تر بسيار مناسب و داراي كارايي بسيار بالايي ميباشد . شما ميتوانيد در مانور خود اينكار را با كمي ابتكار و جدا كردن چند كودك در حين مانور در زمان خروج از كلاسها تمرين نماييد .
13- لازم است كه مسئولان هر مدرسه آلبوم عكسي از كودكان مدرسه را با عكس و مشخصات و آدرس كامل او تهيه نمايد كه كروكي محل كلاس هر دانش آموز در آن به طور دقيق ثبت شده باشد . اين آلبوم بايد در محلي امن در حياط مدرسه قرار گرفته و محل آن از قبل به گروه هاي نجات اعلام شود .
14- دانش آموزان بايد در محلي به صف شوند كه خطر ريزش آوار ساختمان خود مدرسه و يا ديوارهاي محوطه در پس لرزه ها ممكن نباشد . فاصله هاي ايمن دور شدن از خود مدرسه به ميزان حداقل يك سوم ارتفاع مدرسه و نيز دور شدن از ديوارهاي مدرسه حداقل به ميزان ارتفاع كامل يك ديوار ميباشد چرا كه ديوارهاي مدارس اغلب بطور كامل و يكپارچه فرو مي ريزد . اين بدان معنا مي باشد كه مدرسه اي كه دوازده متر ارتفاع دارد حداقل چهار متر در زمان تخريب پيشروي ميكند و ديواري كه دو متر ارتفاع دارد تا دو متر از نوار پيراموني حياط مدرسه را در زمان فرو ريختن نا ايمن مي كند .
15- آموزش دانش آموزان در زمينه مديريت حادثه يكي از مهمترين مباحث آموزشي ميباشد . دانش آموزان بايد متوجه اين نكته باشند كه براي خارج كردن مجروحين داراي تخصص و قدرت بدني كافي نمي باشند و ماندن در كلاس بعد از حادثه براي نجات جان معلمي كه مجروح و يا بي هوش شده است نه تنها مفيد نمي باشد بلكه با توجه به اينكه براي خارج كردن آن معلم نياز به چهار و يا پنج دانش آموز مي باشد اين كار مي تواند جان شش نفر را به خطر اندازد . بنابراين بهتر است به جاي آنكه بخواهند خود به حادثه ديدگان كمك كنند بگذارند تيمهاي دوره ديده اين كار را انجام دهند .
16- مدرسه اي كه بعد از زلزله آب آشاميدني نداشته باشد بسيار آسيب پذير است. تامين آب آشاميدني در اولويت اول و آب بهداشتي در اولويت بعدي است . بنابراين از حالا براي منبع آب برنامه اي داشته باشيد . خريد يك منبع آب فايبرگلاس دو هزار ليتري مي تواند براي تامين آب آشاميدني مورد نياز كودكان در روزهاي نخست حادثه بسيار حائز اهميت باشد .
17- حداقل براي سه روز كودكان ، در انبار مدرسه براي بعد از زلزله بايد مواد غذايي داشته باشيد. شما مي بايست دانش اموزان را تا تمامي پدران و مادران كودكان دانش اموز بتوانند خود را به مدرسه كودكانشان برسانند سلامت نگهداريد فراموش نكنيد كه مسئول زنده ماندن كودكان پس از زلزله هم مسئولان مدرسه هستند . پيشنهاد مي كنم از اوليا دانش آموزان براي ذخيره غذايي خود كه از كنسرو و مواد فاسد نشدني است كمك بگيريد و هر سال در مانور زلزله مواد غذايي به جا مانده از سال قبل را يا به يك مركز كودكان بي سرپرست اهدا نماييد يا بعد از مانور براي خود بچه هاي مدرسه و گروه هاي شركت كننده در مانور با همين مواد غذايي جشني بگيريد .
18- قطعا در صورتي كه زلزله اي در كشور مان روي دهد در هر نقطه اي كه باشد مدارس موجود در آن منطقه با توجه به حياط بزرگ و نيز سرويسهاي بهداشتي متعدد آن يكي از مراكزي ميباشند كه مردم به انجا پناه مي آورند از سوي ديگر خود كودكاني هم كه پدران و مادرانشان نتوانسته اند خود را به مدارس فرزندانشان برسانند را نمي توان در شبهاي نخست در زير سقف اسكان داد . براي اين كودكان و نيز مردماني كه به مدرسه پناه مي اورند لازم است كه حداقل يك چادر گروهي در نظر گرفته شود تا در زمان حادثه با نصب آن در حياط مدرسه بتواند خدمات مورد نياز را براورده نمايد . بهتر ان است كه دانش آموزان و مربيان در طي مانور برپا كردن چادر را تمرين نمايند و اين كار را به منزله يكي از مهمترين بخش هاي مانور مورد توجه قرار دهند .
19- امنيت كودكان پس از زلزله از جان آنها اگر با اهميت تر نباشد كم اهميت تر نخواهد بود . ميبايست كودكان را از خطر سرقت ، تجاوز ، گم شدن محافظت نموده و براي تحويل كودكاني كه والدينشان به هر دليل نتوانسته اند تا روز سوم خود را به مدارس فرزندانشان برسانند ، به افراد امين معرفي شده توسط خود والدين و يا مراكز نگهداري كودكان بي سرپرست برنامه ريزي دقيقي نماييد .
20- خيلي خوب است اگر بتوان نكات ايمني را روي يك صفحه فلزي يا يك ديوار مقاوم در حياط مدرس نوشته و نصب كنيم تا دانش آموزان هر روز با ديدن و خواندن آن بطور مستمر با مباحث ايمني درگير باشند .
21- بسيار مهم است كه هر مانور داراي برگزيدگاني باشد و جوايزي به آنها تعلق بگيرد بدين منظور برگزاري مسابقات علمي در خصوص مباني زلزله و آمادگي زلزله بصورت مكتوب و نيز مسابقاتي در زمينه مهارتهاي چادر زدن و اسكان اضطراري و يا اطفاء حريق و اوار برداري ميتواند تاثير بسيار ماندگاري در ذهن بچه ها داشته باشد .
22- به عنوان آخرين مرحله مي توان از جمع آوري اطلاعات و مستند سازي مانور برگزار شده نام برد . مستند سازي مانور به مديران ارشد كمك مي كند تا بتوانند سال به سال در جهت كامل تر شدن مانور هاي برگزار شده گام بردارند
با آرزوي موفقيت براي تمامي دست اندر كاران مانور زلزله
مهندس عليرضا سعيدي
مدرس و محقق در مديريت بحران
دبير جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران
www.ehrsi.com
نکته : اين دستورالعمل متعلق به جمعيت كاهش خطرات زلزله ايران و نوشته مهندس عليرضا سعيدي دبير جمعيت مي باشد هرگونه استفاده تنها با ذكر نام جمعيت و نام نويسنده مجاز ميباشد .
